Site-visit projectteam op Marker Wadden

Op 18 juni 2018 bezocht het projectteam Smartsediment het grootste nieuwe natuureiland van de Marker Wadden in het Markermeer om kennis uit te wisselen met het projectteam Marker Wadden over sedimenttoepassing en de haalbaarheid van natuurdoelstellingen. De doelstellingen van het project Marker Wadden in het Markermeer in Nederland hebben veel raakvlakken met de doelstellingen van het Interreg Vlaanderen Nederland project Smartsediment: zoveel mogelijk leren over de ontwikkeling van natuurwaarden, het verbeteren van de waterkwaliteit en over het bouwen met slib en zand.
Na een vaartocht van 9 kilometer wordt het projectteam onder leiding van Ronald Blokland en twee vrijwilligers van Natuurmonumenten een uur lang rondgeleid over het grootste eiland.

Project Marker Wadden

De Marker Wadden worden aangelegd om de natuur van het Markermeer te herstellen. Het Markermeer is omringd door dammen en dijken. Hierdoor verdwenen natuurlijke oevers en ondieptes en raakte de balans verstoord. Het bodemleven is praktisch verdwenen. Vissen en schelpdieren zijn schaars geworden en trekvogels komen ernstig in de problemen.

Initiatief en financiering

Het project Marker Wadden is een initiatief van Natuurmonumenten die samen met Rijkswaterstaat verantwoordelijk is voor de uitvoering. Het project Marker Wadden wordt mogelijk gemaakt door een startbijdrage uit het Droomfonds van de Nationale Postcode Loterij en Natuurmonumenten. Daarnaast dragen vanuit de overheid het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, provincie Flevoland, provincie Noord-Holland aan het realiseren van de eerste fase Marker Wadden.

Uitvoering

Het eerste eilandgebied wordt in totaal zo’n 800 hectare groot. Voor de aanleg is onder meer gebruikgemaakt van het aanwezige bodemslib. Er is gebaggerd, waarbij geulen zijn gegraven die slib kunnen opvangen, dat door de stroming van het water naar de juiste plekken wordt geleid. Er zijn op atollen gelijkende raamwerken gecreëerd, die door middel van compartimentalisatie het slib insluiten om zo een eiland op te bouwen.

De eerste stap bestond uit de realisatie van een eiland van ongeveer 250 hectare. Dit eiland moet samen met een dijk, die van het eiland naar het oosten loopt, de Marker Wadden beschermen tegen de werking van het water, dus tegen de zuidwesten wind. Maar ook van dit eiland is een onderwaterlandschap een onderdeel.

Start

De bouw begon met de aanleg van onderwaterdammen, die de basis voor het natuureiland vormen. Binnen deze dammen wordt het eiland opgebouwd uit klei en slib. Aan de westkant is een stenen luwtedam die boven het water uitrijst. Deze dam verankert het eiland stevig in het Markermeer en beschermt ook de rest van de archipel. Aan beide zijden van de stenen dam zijn twee luwtedammen van zand aangelegd. Die zullen duinenrijen uitgroeien, met brede zandstranden. Zo wordt een omsluitende kleine ‘atol’ gevormd door de stenen dam in het westen met een korte duinenrij in het noordwesten, onderwaterdammen in het noorden, oosten en zuiden, alsmede een lange duinenrij in het zuidoosten. Deze beschermende ring is aan de westelijke en zuidelijke kant meer gesloten en aan de noordelijke en oostelijke kant meer open. Daarbinnen komt een vijftal eilanden. Erbuiten wordt in het zuidwesten een slibgeul gemaakt en in het noordwesten een slibput. Door de natuurlijke stroming in het meer komt het slib vanzelf in deze geul terecht, waarna het gebruikt wordt voor de bouw van het eiland.

Land in zicht!

In maart 2016 werd met de aanleg van het hoofdeiland gestart. Het eerste stuk eiland kwam in mei 2016 boven water. Het betrof hier nog slechts het fundament van het eerste eiland, dat hierna moest inklinken. Het proces van opspuiten moest nog een aantal malen herhaald moeten worden voor er in september 2016 een echt eiland ontstond.

Werk met werk

Rijkswaterstaat werkt ook samen met baggeraars in de regio die sediment kwijt willen. Als dat sediment aan de eisen voldoet, dan is het voor baggeraars goedkoper het sediment aan Marker Wadden te verkopen en voor Marker Wadden goedkoper dan dat elders te verkrijgen.

De medewerkers van Natuurmonumenten vertellen over de vogel- en plantensoorten die nu al voorkomen op de eilanden. Een deel daarvan is aangeplant en een deel daarvan is via zaad komen aanwaaien.

Kennisdeling

Bedoeling van de projectorganisatie Marker Wadden om de kennis die wordt opgedaan in de Marker Wadden beschikbaar te maken voor nieuwkomers. Het gaat om o.a. data van de onderzoeksthema’s bouwen met slib en zand ecosysteem van waarde.

Natuurherstel

Vanuit Natura 2000 is het gebied belangrijk voor de visdief en de aalscholver als broedvogel en als voedsel- en rustgebied voor de brandgans, brilduiker, dwergmeeuw, fuut, grauwe gans, grote zaagbek, krakeend, krooneend, kuifeend, lepelaar, meerkoet, nonnetje, slobeend, smient, tafeleend, topper en zwarte stern. Soorten als de kleine zwaan, kokmeeuw en zwartkopmeeuw, dodaars en bergeend gebruiken het Markermeer als rui-, rust- en overwinteringsgebied

Pioniers

Hoewel op het eiland nog volop werkzaamheden worden uitgevoerd door o.a. Boskalis en shovels en grote zandvoertuigen doorlopend af en aan rijden, hebben de eerste pioniers zich al gevestigd.

De kluut was de eerste vogel die in april 2017 ontdekt werd. Daarna kwamen de visdief, de kokmeeuw, de kleine plevier, de strandplevier en de grauwe gans. Ook de lepelaar, de witte kwikstaart, de bergeend zijn al aangetroffen.

Het projectteam Smartsediment heeft tijdens het werkbezoek verschillende van bovengenoemde vogelsoorten gespot en ook nesten en jongen van o.a. meeuwen en visdiefjes aangetroffen.

Vissen

In het Markermeer komt nog een breed scala aan vissoorten voor. De kreken en ondiepwatergebieden bieden ruimte aan paaiende en jonge vissen. En dat is hard nodig, want de aanwezigheid van vis en in het bijzonder de aanwezigheid van spiering als belangrijke voedselbron, is voor  de visetende vogels in het Markermeer essentieel.

Planten

Beplanting zorgt voor het vasthouden van sediment op d eilanden en biedt beschutting aan vogels en andere dieren. Op diverse plaatsen is riet aangeplant. Daarnaast zijn soorten als brandnetel, wilg al waargenomen.

Deel dit artikel